İlk Yardım Dersleri

Kaza, Felaket ve Trafik Kazası

Kaza: Aniden meydana gelen,önceden tahmin edilemeyen,tedbir alındığı zaman(eğitim ve emniyet tedbirleri ile)önlenebilir olan,sonuçları ölüm,yaralanma ve maddi hasarla biten olaylara kaza denir.Kazaların nedeni ise %95 insanlardır.Kazaların en önemli özelliği ,önlem alarak önlenebilir olmasıdır.

Felaket: Çoğunlukla doğal kaynaklı olan ve kasıt unsuru olmayan,insanları ve çevreyi olumsuz etkileyerek büyük ölçüde can ve mal kayıplarına neden olan olaylara felaket denir.Felaketlerin nedeni genellikle doğal olaylardır.Deprem, sel baskını felakete birer örnektir.

Trafik kazası: Karayolu üzerinde hareket halinde iken en az bir veya daha fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve maddi hasarla sonuçlanan olaylara trafik kazası denir.

Bir Kazayla Karşılaşan Sürücü

• Öncelikle başka bir kazaya sebep olmamak için aracını güvenli bir yere çekip kaza yerinde işaretleme yapmalı.
• Aracın devrilme ihtimali varsa, araç önce sabitlenip sonra kazazede çıkartılmalıdır.
• Kazaya olay yerinde müdahale edilmelidir .İlk önce solunum zorluğu çekenlere müdahale edilmelidir.
• Kazazedelere müdahale etmeyen sürücülere para ve puan cezası birlikte uygulanır.
• Haber verme ilkyardım tedbirleri alındıktan sonra yapılmalıdır.
• Haber verme 112 Hızır acil servise kısa,öz,anlaşılır şekilde,kazazedenin durumu,sayısı ve olay yeri verilerek sağlanmalı.

İlk Yardım

Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda,sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla,ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir.

İlkyardım uygulamasında kesinlikle ilaç kullanılmaz.

İlk Yardımın Amacı

• Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama
• Durumun kötüleşmesini engelleme
• İyileşmesini kolaylaştırma

İlkyardımcının Özellikleri ve Sorumlulukları Nedir?

• Sakin ve telaşsız olmalı.
• Hastayı sakinleştirmeli.
• Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli.
• Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı.
• Çevredeki kişileri,sağlık kuruluşları,itfaiye ve güvenliğe haber vermeleri için organize etmeli.
• Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı.
• Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalı.

İlk Yardım Nedir

Ani olarak hastalanan ya da kazaya uğrayan kimseye tıbbi tedavisi yapılana kadar olay yerinde yapılan hayat kurtarıcı girişimlere denir.

İlk Yardım Anında Yapılması Gerekenler

• Kazazedeyi güvenceli yere almak, (kaza yerinde gerekli emniyet tedbirleri almak.)
• Teşhis koymak
• İlk yardım yapmak
• Haberleşme
• Kazazedelerin öncelik sırasına göre taşınması
• Kazazedelerin uygun pozisyonda taşınması

İlk Yardımda Öncelik Sırası

1: Solunumu duranlar

2: Kalbi duranlar

3: Şoka girenler

İlk Yardım Çantası

Muhtemel bir trafik kazasında yaralılara önlem almak, ilk yardım yapabilmek için araçlarda ilk yardım çantası bulundurulmalıdır. İlk yardım çantasında gerekli olan malzemelerinin miktarını etkileyen faktör, taşınan yolcu sayısıdır. Yolcu taşıyan araçlarda daha çok miktarda malzemesi olan ilk yardım çantası bulunmalıdır.

Motorlu bisiklet, motosiklet ve iş makinesi dışındaki motorlu araçlarda ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur.

İlk yardım çantası araçta kolay erişilebilir ve görünür bir yerde olmalıdır. Tentürdiyot ilk yardım çantası muhteviyatından çıkarılmıştır.

İlk Yardım Çantasında Bulunması Gereken Malzemeler

Cinsi Miktarı

• Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) 2 adet
• Hidrofil gaz steril ( 10 x 10 cm 50'li kutu) 1 kutu
• Üçgen sargı 1 adet
• Hidrofil Pamuk (70 gr.) 1 paket
• Flaster ( 2 cm. x 5 m) 1 adet
• Çengelli iğne 10 adet
• Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 adet
• Esmark bandajı 1 adet
• Turnike (en az 50 cm örgülü tekstil malzemeden ) 1 adet
• Yara bandı 10 adet
• Plastik örtü (150 x 200 cm) 1 adet
• Airway (hava yolu hortumu) 1 adet
• Solunum maskesi 1 adet
• Çanta içindekilerin listesi
• Araçlarda bulunan her 10 koltuk için 1 çanta malzeme ilave edilir.

Kan Durdurma Yöntemleri

• Kanayan yere elle bask ı
• Basınç noktalarına baskı : Kanayan bölgenin damarlarını baskı noktalarından deri ile kemik arasına sıkıştırmak.Boyun kanamasında,şah damarı üzerine basmakla; Baş derisi kanamasında, şakak kemiği üzerinde damara basmakla; omuz kanamasında, köprücük kemiği arka iç kısmına basmakla; kol ve eldeki kanamalar için, koltuk altından başlayıp kolun iç yüzeyi boyunca uzanan damara, ayak ve bacakta ise kasık iç kısmına baskı yapmakla kanama önlenir.

Kendiliğnden meydana gelen burun kanamasında,hastanın yüz ve ensesi soğuk su ile yıkanır, burnu sıkıştırılarak hasta oturtulur.

Kanama sonucu vücuttaki toplam kanın % 20 si kaybedilirse hayati tehlike başlar.

İnsan vücut ağırlının 1/13 ü kandır.

Kanamalarda kanamayı azaltacak yöntemlerden biri de, kanama yerini kalp seviyesinde yukarıda tutmaktır.

ŞOK

Kan dolaşımı yetersizliği nedeniyle vücut canlılığının azalmasına şok denir. Ani korku ve heyecan, aşırı tuz ve su kaybı, zehirlenme, ağır yaralanma, alerji ve çeşitli hastalıklar dolaşım sisteminin yetersizliğini ortaya çıkarır ve şok'a neden olur.

Şok'un belirtileri: Halsizlik, bitkinlik, deride renk solukluğu, sararma, terleme, huzursuzluk, şaşkınlık, endişe ve korku hissi, vücut ısısının düşmesi ve titreme, bulantı-kusma, hayat faaliyetinin zayıflaması, solunum ve nabızdan zayıflama ve sayısında aşırı artış.

Eğer kanama varsa, derhal durdurulur ve hasta hemen şok pozisyonuna alınır. Şok Pozisyonu: Hasta sırt üstü düz bir zemine yatırılır ve bacakları 30-40 cm. yukarı kaldırılır. Böylece beyne kan gitmesi sağlanmış olur. Hastanın üstü örtülerek vücut ısısı korunur. Hasta ile konuşarak güven telkin edilir ve şuurun açık kalması sağlanır. En kısa zamanda hastaneye sevk edilir.

Bir trafik kazası sonucu görülen şok belirtisi vücut sıcaklığının azalmasıdır.

Bayılma

Dolaşım yetersizliği sonucu, beynin kansız kalması nedeniyle geçici olarak kendinden geçmeye bayılma denir. Aşırı kanama, kalp yetmezliği, tansiyon düşmesi, aşırı heyecan, yorgunluk, aşırı su kaybı, güneş çarpması bayılmanın nedenidir.Bayılmanın balirtileri ise, hastanın kendinden geçmesi, sararma , vücut ısısının azalması ve terleme, nabız ve solunum zayıflaması ve sayısının azalması.Bayılan kişinin hareket sisteminin faaliyeti durduğu için oturtulmamalı duyu organları uyarılmalıdır. Bayılmada da şokta olduğu gibi ilk yardım olarak şok pozisyonu uygulanır. Bilinç kaybı şokta zamanla oluştuğu halde bayılmada aniden meydana gelmektedir.

Yaralı Bir İnsanın Taşınması

• Yaralı taşımacılığında sedye her zaman tercih edilmelidir.
• Ayağı kırık olan kazazedeler mutlaka sedye ile taşınmalıdır. Merdiven inerken veya çıkarken sedyedeki hastanın başı yukarıda olmalı. Diğer durumlarda sedye ile taşınmalıdır. Cankurtarana bindirilirken yaralının baş kısmı önde olmalıdır.
• Kaza yerinden solunum güçlüğü çekenler, şoka girenler önce taşınmalıdır.
• Çok sayıda yaralının olduğu kazalarda en son burkulma, çıkık ve kol kemiği kırılanlar taşınmalıdır.
• Hasta kusuyorsa ve solunum güçlüğü çekiyorsa yan yatış pozisyonu ile taşınır.
• Solunum yolu zehirlenmelerinde kazazedeler iki kişi ile sedyesiz taşınabilir.

Oturuş pozisyonunda taşınması gerekenler

Kaburga kemiği kırıkları, göğüs yarası olanlar, kol kemiği kırıkları, köprücük kemiği kırıkları.

Sırtüstü yatırılarak taşınması gerekenler

• Omurga yaralanmaları veya kırıkları, bacak kemiği kırıkları.
• Boyun, sırt ve bel omurları kırıklarında, kazazede uygun şekilde tespit ve nakil edilmezse hasta felç olur. Bu tür yaralılar kesinlikle bir sedye temin edilerek sevk edilmelidir.

Diz ile kalça arasındaki kemikte kırık varsa kazazede sırt üstü yatırılarak iç ve dış yanlardan atelle tespit edilir.

Başa alınan bir darbe sonucu kulak veya burundan kan geliyorsa, kazazede kan akan kulak altta kalacak şekilde yan yatırılarak sevk edilmelidir.

Yaralı kazazedeler yaralı bölge üstte kalacak şekilde sevk edilmelidir.

Bir kaza sonucunda yaralı kazazedeler araçtan en az üç kişi ile ve dikkatlice çıkarılmalıdır. Yaralı araçtan çıkarılırken, yaralının omurga ekseninin düzlüğünün bozulmamasına dikkat edilmelidir.

En az üç ilk yardımcının bulunmadığı kaza yerinde, araçtaki yaralı ancak araçta yangın meydana gelmişse bir kişi tarafından da çıkartılabilir.

Yaralının boyun hasarı gördüğü şüphesi varsa, araçtan çıkartılırken boyuna kask veya diğer kalın bir malzeme sarılmalıdır.

Kafa Yaralanması

Kafa içi yaralanmanın en belirgin özelliği bulantı ve kusmadır.

• Başa alınan darbe sonucu kulak ve burunda kan geliyorsa, beyinde hasar var demektir. Kazazedenin kan akan bölgesi altta kalacak şekilde yan yatırılır ve kanama engellenmez. Soluk yolu açık tutularak sevk edilir.
• Bilinci kaybolmuş bir kişinin göz bebekleri farklı büyüklükte ise beyin hasarı olduğu anlaşılır.
• Beyin hasarında ışık uyarısına cevap yoktur.
• Kazazedenin vücudu sıcak tutulur, başa soğuk uygulanır. Baş yaralanması sebebiyle bayıldıktan bir süre sonra kendine gelen kazazede en az altı saat süre ile hekim kontrolünde tutulmalıdır.

Göğüs Yaralanması

Göğüsteki açık yara ıslak temiz sargı beziyle kapatılarak, göğüs kafesine hava girmesi engellenmeye çalışılır. Eğer göğüs kafesine hava girecek olursa akciğerler küçülür.

• Kazazedenin göğüs kafesine batan yabancı cisim duruyorsa, dokunmadan yara kenarları sarılarak sevk edilir.(Oturuş veya yarı oturuş pozisyonunda)

Karın Yaralanması

Darbe alınan yerde görülen sertlik kapalı karın yaralanmalarının en önemli belirtilerindendir. Bunun nedeni de karın bölgesinde iç kanamadır. Şiddetli ağrı vardır.

Kapalı karın yaralanmasında darbe alınan yere buz tatbik edilir, Kesinlikle sulu gıda beslenme yaptırılmamalıdır.

Açık karın yarası olan kazazedeye verilecek pozisyon yaranın yönüne göre değişir. Eğer dışarıya organ sarkmışsa, organlar yara üzerinde toplanarak ıslak, temiz bir sargı beziyle örtülmelidir.

Kazazedenin karın bölgesinde yukarıdan aşağı (boylamasına ) yara varsa yara kenarlarının birbirine yanaşmasını sağlamak için ayakların gergin tutulması sağlanmalıdır.

Omurga Yaralanması

Boyun, sırt ve bel omurları kırıklarında, kazazede uygun şekilde tesbit ve nakledilmezse ( sert zeminli sedyede kazazede sırt üstü yatar pozisyonda ) felç olur.Oturtulursada felç olur.

Omurga yaralanması olan kazazede hasar alan bölgeden aşağıda hissizlik belirtisi görülür.

Hasta ve Yaralı Taşımada Dikkat Edilmesi Gereken Kurallar

Hasta/ yaralı taşınmasında genel kurallar nelerdir?

· Hasta / yaralı taşınmasında ilkyardımcı kendi sağlığını riske sokmamalı.

· Hasta / yaralıya yakın mesafede çalışılmalı.

· Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalı.

· Sırtın gerginliğini korumak için dizler ve kalçalar bükülmeli (Omurilik yaralanmaları riskini azaltıyor).

· Yerden destek alacak şekilde her iki ayağı da kullanarak biri diğerinden biraz öne yerleştirilmeli.

· Kalkarken, ağırlığı kalça kaslarına vererek dizler en uygun biçimde doğrultulmalı.

· Baş her zaman düz tutulmalı homojen ve düzgün bir şekilde hareket ettirilmeli.

· Yavaş ve düzgün adımlarla yürümek gerekiyor.

· Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup kalçayı kasmak gerekiyor.

· Omuzlar, leğen kemiği ve omurilik hizasında tutulmalı.

· Yön değiştirirken ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalı.

· Hasta / yaralı mümkün olduğunca az hareket ettirilmeli.

· Hasta / yaralılar baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az altı destek noktasından kavranmalı.

· Hasta yaralı taşımak mükemmel bir ekip çalışması gerektirdiğini unutmayın.

· Tüm hareketleri yönlendirecek sorumlu bir kişi seçin ve hareketler için komut vermesini sağlayın (Dikkat, kaldırıyoruz vb.).

Yaralının Araçtan Çıkarılması

Yaralının araçtan çıkarılması son derece önemlidir. Yapılacak bir yanlışlık onun ölümüne, durumunun daha kötüye gitmesine veya sakat kalmasına neden olabilir. Eğer yaralı araçta sıkışmamış ise emniyet kemeri çözüldükten sonra mümkünse 3 kişiyle çıkarılmalıdır.

Ancak bir kişiden başka kimse yoksa.ve araç yanıyorsa acele olarak, tek kişi ile çıkarılır.

Kapılar açılmıyorsa bazı aletlerle (levye gibi ) açılması için uğraş verilir, ilk yardımcının ve yaralının güvenliği için araba sabitlenmeden kesinlikle yaralı çıkarılmalıdır.

Yaralı araçtan çıkarılıp ne tür bir ilkyardıma gereksinimi olduğuna karar verilir verilmez hemen uygun bir pozisyon verilmelidir. Aksi hal de ilkyardımın etkinliği kalmaz. Hangi yaralıya hangi pozisyonların verileceği ilerideki konularımızda yeri geldiğinde.

ilkyardımın temel kurallarından birisi de yaralının yaşamsal bulgular şunlardır

Soluğu : Solunumun olup olmadığı

Kalp atımı: Nabzın hissedilip hissedilmediği

Bilinci: Kaybedip kaybetmediği

Kanaması: Olup olmadığı çeşidi

Yarası: Ne tür olduğu

Rengi: Şoka girip girmediği

Isısı: Düşüp düşmediği

Gözbebekleri: Kalbin durup durmadığı veya beyin kanamsı olup olmadığı.

Bu bulgular ne tür bir ilkyardımın gerektiğin ilkyardımcıya anlatabilir. Bulgular çok iyi gözlenerek değerlendirilmelidir.

Trafik Kazaları ve Yaralanmalar

a. Trafik kazalarında yaralanmanın önemi

ülkemizde trafik kazalarının durumu, yaralı ve ölümlü kazaların çokluğundan 1 ve 2. ünitede söz etmiştik Ne yazık ki trafik kazalarında yüz binlerce kişi çeşitli yerlerinden yaralanıyor. Bu yaralanmalarda ilk yardım yapılmadığı için ya ölüyor yada yanlış yapıldığı için sakat kalıyor. Bu nedene yaralanmalarda ilk yardım son derece önemlidir.

b. Yaranın tanımı ve çeşitleri

Yara : Çeşitli nedenlerle vücut dokularının bütünlüğünün bozulması

yada bir kısmının kaybı ile mikroplar için giriş kapısı haline gelmesidir.

Çeşitleri

Batıcı ve Delici Yaralar: Sivri uçlu kesici cisimlerle meydana gelir. Kanama ve felç yönünden önemlidir.

Kesik yaralar: Kesici cisimlerle meydana gelen ağrılı ve kanamalı yaralardır . Yara kenarları düzgün ve uzun görünümlüdür.

Diğer yaralar: Ateşli silah yaralanmaları, hayvan ısırıkları, yanıklar.

Yaralanmalarda Genel İlk Yardım Kuralları

a. Yaranın dış etkenlerden korunması

• Yaralı araçtan güvenli bir yere alınmalı
• Varsa öncelikle kanama durdurularak şok ve koma engellenmeli.
• Yara dış etkenlerden korunmalı (mikrop, kirli maddelerden)
• Yaşamsal fonksiyonlar kontrol edilmeli
• Yaralı yara üstte kalacak şekilde sevk edilmeli

b.Yaraların sarılması ve bölgenin tespiti

• Yaralıya yara kalp düzeyinde üste olacak şekilde pozisyon verilir.
• Çamaşırlar kesilerek çıkarılır.
• Yarada batan cisim varsa çıkarılmaz kenarları bezden hazırlanmış simit ile desteklenir üzeri kapatılır.
• İç organların göründüğü yaraların üzerine temiz bir bezle kapatılır.
• Çok kirli yüzeysel yaralar sabunlu su ile temizlenebilir.
• Yaranın içine asla tentürdiyot sürülmez (varsa yara kenarı tentürdiyot ile silinebilir.)
• Kesik yara kenarları birbirine yaklaştırılarak sarılır.
• Yara üzerine pamuk değil gazlı bez konur.
• Ağrı, morluklar ise şişliği gidermek için soğuk uygulama yapılır.
• Yaraya tütün, kül basılmaz merhem yara tozu sürülmez.
• Yaralı organın hareketsizliği sağlanarak gönderilir.

Baş Yaralanmaları

Trafik kazalarının %70 inde kafa travması meydana gelir sert bir cismin başa yada başın sert bir cisimlere çarpması sonucunda, başta yüzeysel yaralar , kırıklar, beyin sar0sıntıları ve/ya kanamaları meydana gelebilir.

a. Belirtileri

• Başta şişlik, yara , kanama
• Çöken kırık
• Baş ağrısı, baş dönmesi
• Göz çevresinde morluk
• Göz bebeklerinde büyüklük farkı ( biri küçük diğeri büyük )
• Kızarmış yüz
• Deriden hissedilen nabız
• Bulantı – Kusma
• Hırıltılı soğuk alma
• Tam veya yarı felç
• Geçici hafıza kaybı
• Bilinç kaybı, Koma
• Beyin kanaması var ise kulak ve burundan önce sarımsı bir sıvı (BOS)Sonra kan gelmesi

b. İlkyardım

• Uygun pozisyon verilir kan geliyorsa ; kan gelen kulak alta olacak şekilde yan yatırılır, kanama engellenemez
• Baş – Beyine batan cisim varsa asla çıkarılmaz
• Beyin görünüyorsa üzerine temiz bir bez kapatılır.
• Beyin kanaması yoksa baş yara üste gelecek şekilde yükseltilir.
• Kısa sürede sevk edilir. En aza 12 – 24 saat hastanede gözetim altında tutulur.

Göğüs Yaralanmaları

Göğüste Açık ve kapalı yara meydana gelebilir. Göğüs bölgesinde yüzeysel yaralar olabileceği gibi kaburga kırıkları sonucu kaburganın göğsü delip dışarı çıkması veya akciğere batması , sıkışma nedeniyle akciğer dokusunda harabiyet görülebilir.

• Yara
• Solunum güçlüğü morarma
• ağzından açık kırmızı, köpüklü öksürükle kan gelmesi
• Kaburga kırığı,batma hissi
• Ağrı
• Şok belirtileri

b. İlk yardım

• Göğüste delici yara var ise bu delikten hava girmesi temiz bez üzerine naylon koyarak veya ıslak bezle elin ayası ile engellenir
• Batan cisim çıkarılmaz
• Kapalı göğüz yarası ise soğuk uygulanır
• Kaburga kırığı sabitlenir (kırıklar ünitesinde anlatılacaktır.)
• Yarı oturur veya oturur pozisyonda sevk edilir.

Karın Yaralanmaları

Trafik kazalarında vurma çarpma ve basınç altında kalmaya bağlı olarak açık ve kapalı karın yaralanmaları meydana gelir. iç organların dışarı çıkması veya organların patlaması ile sonuçlanabilir,

Kapalı karın yaralanmasında

Karında kızarıklık morarma

• Karında setlik
• Şok
• Kusma bulantı
• Karında kramplar
• Susuzluk hissi

Açık karın yaralanmasında

Gözle görülen yara

• İç organların görünmesi veya dışarı çıkması
• Yaygın ağrı
• Kapalı karın yaralanması ise soğuk uygulama yapılır
• Açık karın yaralanması ve organ dışarı çıkmamış ise yaranın durumuna göre pozisyon verilerek yaranın üzerine temiz bir bez veya şef af naylon kapatılır.
• Eğer organlar dışarı çıkmışsa; kanı, içine sokulmadan yaranın üst kısmına toplanarak temiz ıslak bir bezle kapatılır
• Yara enine ise; sırtüstü yatırılarak baş yükseltilirken dizler bükülür.

Yara boyuna ise; bacaklar birleştirerek ayak gergin tutulur. Her iki pozisyonda da amaç yara kenarlarının birbirine yaklaştırılarak daha fazla organın çıkmasını engellemek ve yarayı korumaktır.

• Kesinlikle ağızdan bir şey verilmez, dudakları ıslatılabilir.
• Kısa sürede sağlık kurumuna gönderilir.

Yaralıyı İki Kişi ile Taşıma

Bir kişi ile taşımak zordur. Varsa iki olanlar seçilmelidir.

Tezkereci Yöntemi

• 1. ilk yardımcı yaralının arkasında durur oturuyor konuma getirerek kollarından birini büker,
• İlk yardımcı yaralının koltuk altından iki kolunu sokar bükülen kolun dirsek ve bilek kısmından tutar,
• 2. ilk yardımcı yaralının bacaklarını açar, arkası dönük olarak araya girer bacaklarından tutarak kaldırır ve birlikte taşırlar.

İki el üzerinde taşıma yöntemi

• İlk yardımcılar yaralının iki yanında dururlar ve yarlının ayak taralındaki elleri dizin altında birleştirerek kalçaya doğru kaydırırlar.
• İlk yardımcılar diğer elleri yaralının koltuk altında karşılıklı olarak geçirirler,
• Yaralı ilkyardımcıların boynuna sarılır
• Kaldırılıp birlikte taşırlar.

Dört El Üzerinde Taşıma Yöntemi

• İki ilk yardımcı önce kendi bileklerini tutarlar, boşta kalan el ile karşıdakinin bileğini tutar,
• Eğilerek yaralıyı bu el üzerine oturturlar,
• Yaralı ilk yardımcıların boyunlarına sarılır,
• Kalkıp taşırlar.

c. Sedye ile taşıma

• Her koşulda yaralının sedye ile taşınması tercih edilmelidir.,
• İlk yardımcının yaratıcı gücü ile pek çok malzemeden sedye yapabilirler. Örneğin battaniye, kilim,arabanın örtüsü, çuval; ceket, palto, kadınların dar etekleri, çarşaf, muşamba, perde, sargılar, kemer kaşkol, tahta kapı,sandalye, seyyar merdiven bu amaçla kullanılabilir,
• Sedye ile taşırken yaralının ayakları önde baş arkada olmalıdır, yaralı gittiği yönü görmelidir .Ambulansa gelindiğinde baş öne getirilerek yerleştirilir,
• Merdiven iniş çıkışlarında.sandalye sedye olarak kolaylıkla kullanılabilir. Bu durumda baş hep yukarıda, ayaklar önde olmalıdır,
• Sedye ile taşıma genel olarak tercih edilirken, bazen sedyesiz oturarak da gönderilebilir. Örneğin kaburga kırıkları, kol kırıkları gibi.

Yaralının taşınarak sevk edilmesi ilk yardımın 6. ve sonuncu aşamasıdır

Kırıklar ve İlk Yardım

a. Tanımı: Kırık esnekliği aşan direkt veya endirekt travma nedeniyle kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırık kemiğin herhangi bir yerin de olabilir.

b. Belirtileri

• Ani şişme, morarma
• Ani şiddetli ağrı veya hareketle ağrı, hassasiyet
• Normal olmayan görünüş, şekil bozulduğu.
• Kemik uçları oynatıldığında sürtünme sesi
• Hareketlerde azalma, hareketsizlik
• Açık kırıkta kemik ucunun dışarı çıkması, yara-kanama

c. Çeşitleri

• Kapalı (basit) kırık: Kemik uçları deriyi delmemiştir, yara yoktur. Kemik uçları birbirinden fazla ayrılmamıştır.
• Açık kırık: Kırılan kemik uçlarından birisi veya ikisi dışarı çıkmıştır, yara ve kanama vardır. Sinirlerde hasar gördüğünden sakatlık riski vardır.
• Çöken kırık : Yassı kemiklerde görülen kırık tır. baş kemikleri gibi)
• Komplike kırık: Kırılan kemik komşu organa zarar verir. Kaburga kemiklerinin akciğere zarar verir.
• Yaş ağaç kırığı: Kemik bütünlüğü tümüyle bozulmamıştır. Bozukluk bir bölümdedir. Sıklıkla çocuklarda görülür.
• Parçalı kırık: Kemik birçok yerinden kırılmıştır.

d. Genel ilk yardım kuralları

• Kırığın durumunu, nerede olduğunu anlamadan, yaralıyı gereksiz hareketlerden kaçınmalı
• Açık bir kırık ise önce kanama durdurulmalı, sonra üzeri temiz bir bezle kapatılmalı
• Kırık yerleştirmek için uğraşılmamalı, küçük kırık kemik parçalarını çıkarmamalı.
• Kırıldı bölge hareketsiz hale getirilmeli. Bu amaçla tahta parçaları, ağaç dalları, karton, gazete, kalem, çengelli iğne, sargılar kullanılabilir. Sayılanların bir çoğu kırığı hareketsiz hale getiren düz nesne olarak tanımlanan ATEL diye de düşünülebilir.
• Bazı dinlendirilmek için askıya alınmalı
• Uygun pozisyonda yaralı sevk edilmeli

e. Önemli Kırıklarda Tespit ve İlk Yardım

• Köprücük Kemiği Kırıkları
• Kırık köprücük kemiği taraftaki koltuk altı boşluğu bezle doldurulur,
• Her iki köprücük kemiği üzerine katlanmış sargı konur ve koltuk altından bağlanır,
• Arkadan 3. bağ, 2 sargı arasından geçirilerek iki omuz aynı düzeye gelinceye kadar gerdirilir ve bağlanır,
• Kırık taraftaki kol askıya alınır, kırık iki tarafta da var ise o zaman 2 kolda askıya alınır,
• Kesinlikle atel kullanılmaz.
• Yaralı oturtularak sevk edilir.
• Kol Kemiği Kırıkları
• Kırk kol taraftaki koltuk altı boşluğu doldurulur,
• Atel koltuk altına konan bezle beraber 2 yerden bağlanır,
• Atellenen kol geniş bir sargı ile karşı taraf koltuk altından bağlanır, kola 90° lik açı verilir,
• Kol üçgen sargı bezi ile askıya alınır,
• Ön Kol Kemiği Kırıkları
• İki atel var ise başparmak yukarıda kalacak şekil de kolun 2 tarafından atellenir,
• Tek atel varsa avuç içi yere gelecek şekilde atelin üzerine yerleştirilir. Avuç içi ve bilek altındaki boşluk pamuk ile doldurulur. Düğümler atelin üzerine gelecek şekilde kol ile atel bağlanır,
• Kırık kol 90° açı ile parmak uçları karşı koltuk altına gelecek biçimde Üçgen sargı ile askıya alınır veya kol üzerinden ceketin, gömleğin alt ucu kaldırılarak çengelli iğne ile ceketin üst tarafına iğnelenir.
• Yaralı oturtularak gönderilir.
• Kaburga Kemiği Kırıkları

Daha önce sayılan kırık belirtilerine ek olarak;

• Solunum güçlüğü yüzeysel oluşu,
• Batma hissi,
• Kırık kaburga sayısı fazla ise göğüsün bir bölümü kabarık bir bölümü çöküktür.
• Kaburga kırıklarında
• 2 türlü tespit işlemi yapılabilir;

a. Yaralıya derin nefes verdirilerek kırık kaburganın 3 üst, 3 alt kaburgayı da kapsayacak şekilde göğüs üzerine konan sargı sağlam taraf koltuk altında bağlanır.

b. Koltuk altı bezle desteklenir, sargı kırık taraftaki kol üzerine konur karşı taraf koltuk altında bağlanır.

• Kol 45° açı ile parmak uçlar karşı omzu bulacak şekilde askıya alınır.
• Yaralı oturtulur veya yarı oturtulur Şekilde sevk edilir.
• Omurga Kırıkları
• Felç riskinin yüksek olduğu kırıklar dır,
• Yaralını önce soluk yolunun açık olup olmadığına bakılır, açık değilse ( boyun omuru kırıklarında çene göğüsten yavaşça ayrılır ve boyun kalın bezden, ceketin kolundan boyunluk yapılarak sarılır.) önce solunum yolu açılır,
• Yaralı, varsa sırt üstü sert bir tahta veya sedyenin üzerine yatırılarak boyun, bel ve diz altı boşlukları doldurulur,yaralı geniş bağlarla bağlanır,
• Geniş tahta yok ise 2 atel koltuk altından topuğa kadar 2 yanına konur ve bağlarla bağlanır,
• Yaralının sedyeye yatırılması için 3 kişi gereklidir, 1. kişi baş ve boyundan 2. kişi sırt ve kalçadan 3. kişi ise bacak ve ayak bileğinden tutar, komutla aynı anda kaldırılmalıdır. Boyun omuru kırık ise 4. kişi sadece başını tutar. Başın kenarı ayakkabı veya kum torbalarıyla desteklenir
• Kesinlikle ayağa kaldırılmaz, oturtulmaz, aksi halde felç olabilir.

Kanamaların İlkyardım Açısından Önemi ve Çeşitleri

Kanın, yaralanma ve bazı hastalıklar nedeniyle damarların yırtılması sonucu damar dışına akmasına “kanama” denir.

ilkyardımda kanamaların çabuklukla durdurulması yaşatma mücadelesinin temel hedeflerindendir.

Vücut ağırlığının 1/1 3’ü kandır. Örneğin 65 kg. ağırlığında olan bir kişide 5 litre civarında kan vardır Bu kanın %20’sı kanamalara kaybedilirse yaşamsal tehlike oluşur Kandaki kayıp oranı altıkça bu risk artacaktır. Zamanında gerekli müdahale yapılmaz ise yaşam kısa sürede sonlanabilecektir. Bu nedenle kanamalaşın durdurulması son derece önemlidir.

Çeşitleri

A. Kanayan damar cinsine göre

Atardamar kanaması: Kalp sıkıştıkça, kan ileri doğru fışkırır, açık kırmızıdır. En tehlikeli damar kanamasıdır.

Toplardamar kanaması: Fışkırmadan sürekli olarak koyu renk akar. Kirli kan taşıyan damar kanamasıdır.

Kılcal damar kanaması : Kan kırmızı ve sızıntı şeklinde yayılarak damla damla akar. önceliği olmayan kanamalardır.

B. Kanın aktığı yere göre.

• Dış kanama: Kan damardan vücut dışına çıkmıştır. Kanayan yer gözle görülebilir.
• İç kanama : Kanın damardan çıkarak organların veya iç boşlukların içine akmasıdır.

İç kanamanın belirtileri şöyle sıralanabilir

• Nabız zayıf ve hızlı
• Deri soluk ve nemli
• Gözler donuk, göz bebeği genişlemiş olabilir, refleks zayıflar
• Baş dönmesi, baygınlık
• Susuzluk hissi
• Bulantı kusma
• Yüzeysel ve sık solunum
• Bazen kanayan bölgede sertlik (karında olduğu gibi)
• Bir süre sonra dışa açılan organlardan kan gelmesi Beyin kanamalarında kulak ve burundan ; akciğer kanamalarında ağızdan gelir.

Geçici Kanama Durdurma Yöntemleri

A. Kanayan yere.parmak bastırmak

Kanayan damar parmakla kemik arasında sıkıştırılarak kanama durdurulabilir. ilkyardım çantasındaki mikropsuz gazlı bez yaranın üstüne konur ve üzerinden parmakla bastırılır. Gazlı bez yoksa temiz elle de aynı işlem yapılır. Bu yöntemle konama her zaman geçici olarak durdurulabilir. Ancak çöken bir kırıkla birlikte kanama var ise bu yöntem uygulanmaz.

B. Basınç noktalarında basmak

Vücutta bazı atardamarların üzerine basınç yapılarak alt tarafa kan geçmesi engellenir. Atardamar parmakla kemik arasına sıkıştırılır. Bu yöntem bazen kanamayı tamamen durdururken bazen de o yaraya birden fazla atar damarla kan geldiğinden tümüyle durdurulamaz ama büyük ölçüde azaltabilir. Basınç çıplak deri üzerine yapılırsa daha etkili olacaktır.

Basınç. noktaları

• Kafa derisi ve şakak. bölgesi kanamalarında, 4 kulak önüne iki parmakla bastırılır.
• Yüz kanamalarında, kanamanın olduğu ta rafta alt çene kemiğinin alt kenar ortalarına bastırılır.
• Kanama baş ve yüzün bir tarafında ise, yaralının arkasına geçilerek dört parmakla alt çenenin b€men altında boyun başlangıcına bastırılır
• Omuz ve boyundaki kanamalarda köprücük kemiğinin iç kısmına baş parmak içerde diğer parmaklar dışarıda tutulacak şekilde bastırılır.
• Koldaki kanamalarda kolun iç kısmında koltuk altına yakın nabız alınan noktaya parmakla bastırılır
• Bacaktaki kanamalarda , kasık kıvrımının 1/3 iç kısmına iki elin başparmağı veya yumruk

yapılarak bastırılır.

C. Kanayan yeri kalp düzeyinden üstte tutmak

Kanayan yer kalp düzeyinden üstte tutulur ise organdaki kan basıncı azalacağından kanama

da azalır. Çevrede bulunan valizler, kaya parçaları, stepne bu iş için kullanılabilir. Kanayan organın altına bu malzemeler koyularak kanayan yerin üzeri temiz bir bezle kapatılır.

İlkyardım Malzemeleri ile Kanama Durdurma Yöntemleri

Yukarıda açıklanan 3 kanama durdurma yönteminde de hiçbir malzeme kullanılmamış iken bu bölümdeki yöntemlerde bazı malzemelerin yardımı ile kanama durdurulacaktır.

A. Basınçlı sargı uygulama

Kanayan yerin üzerine temiz bir, bez veya gaz bezi konur. Sonra sargı bezi veya kravat, eşarp ile birkaç tur sarıldıktan sonra daha önce hazırlanmış olan tampon (pamuk, gazlı bezden. veya sert malzemelerden olabilir.) sargının üzerine yerleştirilir. Sonra 3-4 tur daha sarılır ve organ kalp düzeyinden üstte tutulur. Burada önemli olan yalnız kanayan yerdeki damarın üzerine basınç yapmaktır. Sargı çok sıkılarak aşağıya kan geçmesi engellenmemelidir.

C. Kırık kemiklerin tellenmesi yöntemi

Kırık kemik atellerle sabitlenir ise kanoma duracaktır. Kırıkların tellenme şekilleri Kırıklar ünitesinde anlatılacaktır

Burun Kanaması

. Çok sık karşılaşılan bir durumdur. Değişik nedenlerle meydana gelebilir. Burun kanıyorsa ilkyardımcı hemen şunları yapmalıdır. Travmaya bağlı değilse, kendiliğinden oluşmuşsa;

• önce kanamalı kişi oturtulur. Baş düze yakın hafifçe aşağı eğilir.
• Burun delikleri 2 parmakla sıkıştırılır. Veya üst dudak ile diş etleri arasına yuvarlak gazlı bez yerleştirilir.
• Varsa burun üzerine buz konur.
• Yüz soğuk su ile yıkanabilir.

Eğer durmuyorsa sargı bezi rulosu ile yapılan tampon yerleştirilir

• Hala durmamışsa KBB hekimine sevk edilir.

Yaralıları Taşımaya Hazırlama

a. Yaralıların Gözlenmesi

İlk yardım yapıldıktan ve haberleşme sağlandıktan sonra yaralılar gözlenmelidir. Yaralının taşınıncaya kadar durumunda bir kötüleşmenin olmamasına dikkat edilmeli gerekirse ek müdahalede zaman kazanılmalıdır. Bazı yaralılarda başlangıçta fark edilmeyen belirtiler sonra ortaya çıkar.Bu durumda o yaralı tekrar değerlendirilebilir. İlk yardımda zamanla yarışıldığı unutulmamalıdır.

b. Öncelik Dereceleri

Yaralıların arasında dolaşarak hangi yaralının kaçıncı sırada taşınması gerektiğini bilmek ve uygulamak ilk yardımın önemli bir aşamasıdır. Bu sıra belirlenirken ağırın en önce gitmeyeceğini en hafif yaralının da önce gitmeyeceği bilinmelidir. Amacımız yaşamsal riski olan ama yaşama şansıda olana öncelik tanıyabilmektir.

Taşımada Verilecek Pozisyonlar

a. İlkeleri

Yaralıya ilk yardımda uygun pozisyon vermek temel hedeflerden birisidir, Yanlış verilecek bir pozisyon yaralının sakat kalmasına, durumunun ağırlaşmasına hatta ölümüne neden olabilir. Yaralıya, yaranın bulunduğu yere, vücut eksenine göre durumuna bakılarak pozisyon verilmelidir.

b. Bazı Yaralanmalarda Verilecek Pozisyonlar

• Zor solunum yapanlar, kusanlar, zehirlenenler, beyin kanaması olup kulağından kan-gelenler yan yatırılırlar,
• Baş yaralanması, köprücük-kol, önkol kırıklarında oturur,
• Göğüs yaralanması kaburga kırıklarında oturuş veya yarı oturuş,
• Bacak kemiği kırıkları, omurga kırıklarında sırtüstü yatış,
• Şok ve bayılmada şok pozisyonu
• Karın yaralanmalarında sırtüstü yatar enine ise; dizler bükülür, boyuna ise; ayaklar gergin tutulu, pozisyonlar verilir.

Yaralıları Taşıma Yöntemleri

a. Yaralının kendi kendine gitmesi: Küçük yaralanmalarda yaralı ilk yardımdan sonra kendi kendine desteksiz gidebilir.

b. Başkalarının yardımı ile taşıma : 2 türlü olabilir;

Tek Kişi ile

• Yaralıya destek olma: İlk yardımcı yaralının yanında durur, bir eliyle yaralının be!inden tutar, diğer eliyle de yaralının kolunu tutup boynundan geçirir ve bileğinden tutar. Yaralı vücudunu ilk yardımcıya yaslar ve birlikte yürürler.
• Geri. geri taşıma: Yaralı sırt üstü yatar; ilk yardımcı kalın bağlama malzemesini yaralının koltuk altından geçirerek göğsünün üstünde bağlar. İlk yardımcı her iki eliyle bağı koltuk altı hizasından tutarak çeker. Bu sırada kendisi de geri. geri gider. Rautek yöntemi olarak da adlandırılır. Eğer kol kırık değilse bağa gerek yoktur, kol bükülerek araçtan çıkarma yönteminde de açıklandığı gibi tutularak taşınır.
• Kucakta taşıma : Her iki yöntem de yaralının oturarak gitmesinde sakınca yoksa ve düşük ağırlıklı ise tercih edilebilir.

- Sürünme yöntemi

Yaralıda bilinç kaybı olduğu durumlarda seçile bilir. Yaralı sırtüstü ‘atar durumdadır, kolları bileklerinden kalın bağlama malzemesi ile bağlanır, ilk yardımcı yüzü yaralıya gelecek şekil de dizleri üzerinde durur, yaralıyı bacaklarının arasına alır,bağlanan bileğin oradan boynunu geçirir, ilk yardımcı dizleri ve elleri üzerinde yürüyerek yaralıyı taşır.

-İtfaiyeci Yöntemi

Zor bir yöntemdir. ilk yardımcı yüz üstü konumda omzunun üstüne alır, düşmemesi için belinden ve bileğinden tutar, yaralı ilk yardımcının omzuna ters V şeklinde tutulmalıdır.